پیشرفت فناوری ارتقای رسانه

تحلیل‌گران IT بر این باورند که فناوری نانو، زیست فناوری و فناوری اطلاعات سه قلمرو علمی هستند که انقلاب سوم صنعتی را شکل می دهند.

فناوری‌های جدید تاثیر مستقیم در ایجاد شرایط لازم برای تحول دایمی و پویایی حوزه روابط رسانه‌ای دارند. تاثیر فناوری‌های جدیدی که در خدمت روابط رسانه‌ای قرار می‌گیرند، در حوزه ارتباطی و نرم‌افزاری بیشتر از سایر حوزه‌های روابط رسانه‌ای است با این حال سرعت رشد فناوری‌های نوین رسانه‌ای به‌گونه‌ای است که بسیاری از رسانه‌های سنتی و حتی رسانه‌های دیداری و شنیداری از روند تحولات آن عقب می‌مانند.

در این میان برخی از رسانه‌های بزرگ دنیا که جریان‌های اصلی رسانه‌ای در جهان را تشکیل می‌دهند به سرعت درصدد بازنگری در روش‌ها و مدل ارتباطی خود برآمده و از ظرفیت رسانه‌های جدید بهره‌برداری کرده‌اند مثلا شبکه‌ای مانند سی ان ان با راه‌اندازی شبکه «آی ریپورت» سعی کرده فضایی برای گزارش‌های تلویزیونی شهروندان روزنامه‌نگار در سراسر دنیا ایجاد کند و به هر شهروند این شانس را بدهد که درصورت تولید و انتشار گزارش خوب و قوی و قضاوت مثبت مخاطبان در‌باره آن، گزارش‌اش از شبکه اصلی سی ان ان پخش شود

در کشور آمریکا خانواده‌ها به‌طور میانگین از ۱۲ فناوری مختلف در منزل خود استفاده می‌کنند که بیشتر آنها به نوعی رسانه محسوب می‌شوند. رسانه‌ها، در شکل‌های مختلف در ایجاد جامعه اطلاعاتی نقش اساسی ایفا می‌کنند و از لحاظ کمک به آزادی بیان و کثرت‌گرایی اطلاعات، مورد توجه فراوان هستند. استفاده از فناوری‌های جدید به رسانه‌ها کمک می‌کند تا سریع‌تر، دقیق‌تر و با هزینه کمتری اهداف خود را دنبال کنند.

اخیرا صحبت از راه‌اندازی تلویزیون اینترنتی یا‌« آی پی تی وی» در ایران به میان آمده است که اگرچه سنگلاخ‌های پر فرازونشیبی بر سر راه آن وجود دارد اما همین که مسئولان رسانه ملی به فکر راه‌اندازی آن افتاده‌اند نشان می‌دهد که پیام تحولات فناورانه رسانه‌ها را درک کرده‌اند.پادکست‌ها یا رادیو بلاگ‌های اینترنتی نیز از جمله فناوری‌هایی هستند که می‌توانند تأثیرات گسترده‌ای در حیطه رسانه‌ها در ایران باقی بگذارند. راه‌اندازی هزاران رادیوی شخصی اینترنتی در یک خدمات‌دهنده پادکست ایرانی و استقبال کاربران اینترنت از آن، حکایت از رویکرد‌های نوین در عرصه رسانه‌های مدرن در ایران دارد. وبلاگ‌ها به‌عنوان برترین رسانه جدید در فضای مدرن ارتباطی ایران همچنان سلطه خود را حفظ کرده و نام ایرانی‌ها در صدر ۱۰زبان برتر وبلاگ نویسی جهان می‌درخشد.

این تحولات فناورانه در ذات خود حاوی چالش‌ها و تهدید‌هایی هستند که برخی صاحب‌نظران از آن به‌عنوان جنگ نرم یاد کرده‌اند اما این فقط یک روی سکه است، تحولات مذکور درمورد همه کشورهای جهان مصداق دارد و اگر قرار باشد کسی آسیبی ببیند، قطعا آن جامعه‌ای خواهد بود که در برابر این فناوری‌ها گارد دفاعی بگیرد. مقابله فناورانه با فناوری اطلاعات و تکنولوژی‌های جدید رسانه‌ای طی نیم قرن اخیر در هیچ کشوری موفق نبوده است. به‌نظر می‌رسد رویکرد تازه‌تر و موفق‌تر، استفاده از ظرفیت‌های این رسانه‌ها برای تأمین منافع ملی کشور است.

رسانه های دیجیتالی کارکردها و پیامدها

بی تردید برخورد عمومی جامعه با هر پدیده ای مدرن و نو در آغاز با مقاومت و نوعی نگرانی روبه رو است ، اما گذر زمان و قدرت جریان های نوظهور به عنوان نیاز زندگی بشر ، خود را بتدریج بر جوامع تحمیل می کنند و حتی سنتی ترین جامعه به ناگزیر آن پدیده نو را می پذیرد.
امروزه سرعت فناوری های نوین چنان شتابناک است که دیگر جوامع با هرنگاه و موقعیتی فرصت مقاومت در برخورد با پدیده های نوظهور را ندارند و در مدت زمان کوتاهی در مسیر جریان قرار گرفته و دربرابر آن پدیده تسلیم می شوند.
زمانی که تجهیزات و ابزار دیجیتالی بعنوان رسانه حضور خود را در جوامع اعلام کردند. این پدیده های در حوزه علوم ارتباطات و جوامع دانشگاهی و جامعه شناسی مورد بحث و بررسی قرار گرفته و استادان و کارشناسان بصورت فراگیر به آسیب شناسی آن پرداختند برخی آن را فرصت ، برخی با نگرانی آن را تهدید و برخی نیز سنتزی از این دو یعنی هم فرصت وهم تهدید دانستند.
در رسانه ها و فضای عمومی جامعه نیز برخی روزنامه نگاران و روزنامه خوانان سنتی با نگرانی این پدیده ها را مجازی و زود گذر دانسته و تلاش داشتند که از گسترش و توسعه آن جلوگیری کنند اما دیری نپایید که همه ی روزنامه نگاران دریافتند که مشارکت و تعامل با پدیده های نوین راهی گریز ناپذیر است و خود نیز در مدت زمان کوتاهی طلایه دار استفاده از رسانه های مدرن شدند.
اکنون با فراگیر شدن فناوری های نوین در ساحت رسانه ای کشور از یک منظرمی توان رسانه ها را به سه دسته تقسیم بندی کرد .

الف – رسانه های چاپی یا کاغذی مانند روزنامه ، مجله
ب – رسانه های الکترونیکی مانند رادیو و تلویزیون
ج – رسانه های دیجیتالی مانند شبکه های اینترنتی و موبایل ..
این مقاله سعی دارد فارغ از دو رسانه دیگر که بنوبه خود بصورت فعال وارد بخش رسانه های دیجیتالی نیز شدند، به نوع سوم این تقسیم بندی رسانه ای بپردازد.
ابتدا برای ورود به ویژگی، مختصات و کارکردهای رسانه های دیجیتال لازم است تعریفی از این رسانه ارایه شود و به این پرسش پاسخ دهیم اصولا رسانه دیجیتال چیست ؟
در تعریف رسانه دیجیتال گفته می شود که رسانه هایی که تولید ، مبادله و توزیع محتوا ( متنیو تصویری ) در آنها، تنها به کمک ابزارهای مجهز به پردازشگر دیجیتال میسر باشد، شامل موبایل ، شبکه های جهانی اینترنتی ، سرویس های مخابراتی ، همچنین رسانه های مبتنی بر حامل های فیزیکی دیجیتال از قبیل بسته های نرم افزاری رسانه ای، بازی های رایانه ای ، هنرهای دیجیتالی و مانند آن ها رسانه های دیجیتالی محسوب می شود.
در تعریف دیگر دیجیتال و روزنامه نگاری یا رسانه دیجیتال آمده است : هر چیزی که اطلاعاتش به صفر و یک تبدیل شده دیجیتال است. منظور از روزنامه نگاری دیجیتال، ذخیره کردن محتویات خبری اعم از متن، عکس، صدا و تصویر به صورت صفر و یک بر روی حافظه های دیجیتال از قبیل سی دی، دی وی دی، هارد دیسک، فلاپی دیسک یا فلش دیسک است.

**مختصات و ویژگی ها
رسانه های دیجیتالی ویژگی و مختصات وسیعی دارند که این امر موجب شده تا سیطره این نوع رسانه ها روز به روز روبه گسترش بگذارد سرعت و وسعت دامنه انتشار، تنوع و حجم تولید محتوا ، جذابیت ، کاهش ممیزی و سانسور ، مشارکتی و تعاملی بودن، کم هزینه بودن ، سهولت دسترسی ، گستره و تنوع مخاطبین، سهولت آرشیو محتوا ، اشغال فضای محدود و کم برای آرشیو شدن محتوا، دریافت زنده و مستقیم و بدون واسطه محتوا ،فرامتنی بودن و … از جمله ویژگی ها ی مهم این نوع رسانه ها است.
در حال حاضر با کمک تجهیزات مدرن، محتوا به عبارت دیگر هر رویدادی به عنوان خبر ، داده ، اطلاعات و … به شکل متن و تصویر همزمان با وقوع رویداد و تولید محتوا در اختیار مخاطب قرار می گیرد و پروسه تولید توزیع ،انتشار و دسترسی مخاطب در هم آمیخته شده است و فاصله زمانی برای آن نمی توان تصور کرد. این درحالی است که در گذشته در رسانه ها و روزنامه های چاپی و مکتوب و حتی الکترونیکی فاصله زمانی تولید ، توزیع و انتشار و دسترسی مخاطب به محتوا بسیار زیاد بوده است.
از سوی دیگر رسانه های دیجیتالی با بهره گیری از امکانات نرم افزاری ظرفیت و امکان وسیعی برای تولید حجم بالای محتوا را دارند بطوری که دراین فضا می توان هزاران صفحه محتوا در قالب کتاب با موضوعات متنوع ، فیلم و فایل صوتی دارد و این ظرفیت هر روز به مدد پیشرفت و رشد فناوری های نوین در حوزه سخت افزاری و نرم افزاری بسرعت در حال افزایش است.
جذابیت سازی محتوا از جمله ویژگی های رسانه های دیجیتالی است ، استفاده از رنگ عکس و تصویر و صوت بطور زنده از ظرفیت های تولید محتوا در این رسانه ها است و این امر موجب شده تا هر روز دایره مخاطبان این نوع رسانه ها روبه افزایش بگذارد و به عبارتی دیگر این امر بنوبه خود موجب گستردگی و تنوع دامنه کاربران و مخاطبان شده است مساله ای که امروزه روز حیات و پویایی هر رسانه ها به آن ( مخاطب ) بستگی دارد.
گسترش رسانه های دیجیتالی موجب شده تا مفهوم تیراژ کاملا تعریف جدیدی بیابد ، ممیزی وسانسور و محدودیت ها و خطوط قرمز دیکته شده از سوی صاحبان قدرت از بین رفته و یا بشدت کاهش یابد و رابطه افکار عمومی و رسانه ها رابطه ای تعاملی و مشارکتی باشد درواقع مخاطب خود مستقیم در تولید و انتشار محتوا دخالت دارد.یعنی بین تولیدکننده و مصرف‌کننده واسطه ای وجود ندارد، تولید کننده محتوا یا پیام و گیرنده پیام هر دو طرف همیشه به هم دسترسی دارند.
اما در کنار این ویژگی و مختصات مثبت و کاربردی مختصات منفی نیز وجود دارد که غیرحرفه ای و غیر تخصصی شدن روزنامه نگاری ، هنجار شکنی و عبور از مرز و خطوط عرفی اخلاقی ، مشکلات فنی ، بی اعتمادی و یا پایین بودن اعتماد مخاطب به محتوای تولیدی به دلیل احتمال صحت نداشتن محتوای تولیدی، آسیب پذیری حریم خصوصی از جمله پیامدهای منفی رسانه های دیجیتالی عنوان می شود.
انتشار و اشاعه محتوای غیر اخلاقی و پایبند نبودن کاربران به اخلاق حرفه ای و اجتماعی و هنجار شکنی کاربران و مخاطبان در جایگاه تولید کننده در بسیاری از جوامع مورد انتقاد بوده و از جمله آسیب های رسانه های دیجیتالی محسب می شود.
ورود نیروهای غیر حرفه ای یکی از مهم ترین آفت های این نوع رسانه است و بسیاری از منتقدان و مخالفان این نوع رسانه های با استناد به این مساله کارکرد این نوع رسانه ها را در حوزه های حرفه ای زیانبار می دانند و همین امر موجب شده تا اساتید علوم ارتباطی و نظریه پردازان توصیه هایی برای رفع این مشکل اساسی و فعال شدن نیروهای حرفه ای در این عرصه ارایه می دهند.
براین اساس روزنامه نگار دیجیتال حرفه ای مانند روزنامه نگار سنتی باید در برخورد با رویدادها فرایند مدار باشد و از رویداد مداری به عبارتی تولید تک محصول خودداری کند.
**کارکرد
رسانه های دیجیتالی با توجه به گستردگی دامنه مخاطبان و کاربرد آن کارکردهایی مختلفی در حوزه های مختلف سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی پیدا کردند و نهادها و سازمان ها امروزه برای رسیدن به اهداف سازمانی خود از این ابزار نوین و فراگیر از آن استفاده می کنند.
تاثیر این رسانه های دیجیتالی در حوزه های مختلف اقتصادی شامل اشتغال ، تبلیغات بازاریابی ، توزیع، خرید ، فروش تغییراتی اساسی بوجود آورده است بسیاری از بنگاههای اقتصادی و صاحبان سرمایه بدون استفاده از رسانه های دیجیتالی اصولا قدرت رقابت در بازار از دست می دهند چرا که می دانند، این نوع رسانه به دلیل دامنه نفوذ و بیان دیدگاه و نقطه نظرات متنوع مخاطبان و کاربران ، شیوه تصمیم گیری مردم را عوض کرده است و کارشناسان اقتصادی بر این باورند که واکنش مشتریان نسبت به حرف‌هایی که برندها در قالب تبلیغات و… می‌زنند هم تغییر پیدا کرده است و واکنش و دیدگاه مخاطب و کاربر که آن را با رسانه های دیجیتالی در شبکه های اجتماعی به اشتراک می گذارند، به مراتب از تبلیغات مجازی رسمی برندها تاثیر بیشتری دارد .
دیجیتال مارکتینگ اکنون در حوزه اقتصادی واژه ای آشنا است و گستردگی رسانه های دیجیتالی موجب شده تا صاحبان سرمایه و بنگاههای اقتصادی در یک رقابت فشرده و پرچالش مواجه باشند آنان می دانند تنوع بسیار زیاد رسانه‌ها، وجود انواع مختلف دستگاه‌های دیجیتال با روش‌های بیان، روش‌های تبلیغاتی و نمایشی مختلف، که هر کدام در زمانی خاص و متفاوت با نوع دیگر و در موقعیتی خاص و متفاوت، استفاده می‌شود و جلب توجه مخاطب در رسانه‌های دیجیتال بسیار و همچنین تحلیل اطلاعات مشتریان نیز به دلیل گستره و تنوع آن سخت و دشوار شده است لذا بنگاه های موفق اقتصادی در این حوزه به جذب نیروهای متخصص در فناوری های نوین و روانشناس و جامعه شناس روی آوردند تا بتوانند به تحلیل نیازهای مخاطبان و مشتریان دست یابند.
از سوی دیگر رسانه های دیجیتالی فرصت بسیار درخشانی را در ایجاد اشتغال فراهم آورده است اگرچه آمار دقیقی از اشتغال جمعیت قعال در این حوزه وجود ندارد اما شواهد و قراین و برخی گزارش ها حاکی از آن است که این نوع رسانه ها تنوع اشتغال و ایجاد اشتغال زیادی بوجود آورده است.
همچنین تاثیر این نوع رسانه ها در عرصه سیاسی را می توان بصورت گسترده دید نمونه بارز این ادعا در انتخابات ریاست جمهوری سال جاری در ایران است بعبارت دیگر این نوع رسانه ها انحصار اطلاعات در رسانه ای رسمی و چاپی و الکترونیکی ( رادیو و تلویزیون ) را شکستند و مراجع خبری مردم تغییر ماهوی و ذاتی پیدا کرد امروزه رسانه های دیجیتال این قدرت را یافتند که دولتی را تغییر دهند و دولتی را به تخت قدرت بنشانند.
همچنین در عرصه اجتماعی تاثیر این نوع رسانه ها را می توان دید. تغییر روش زندگی از جمله پوشش ، غذا و.. را از جمله کارکردهای این رسانه ها می توان برشمرد این رسانه ها حتی واکنش های اجتماعی در برابر رویدادها را تغییر داده بطور مثال در زلزله اخیر کرمانشاه همدلی و واکنش های عاطفی مردم را می توانیم ببینم .
در حوزه فرهنگی امروزه دیجیتال آرت به یکی از مهم ترین پاردایم هنری تبدیل شده است. در تعریف آن می توان گفت که هنر استفاده از ابزارهای کامپیوتری و دیجیتال برای خلق آثار هنری زیبا است و بیشتر برای طراحی وب سایت، صنایع فیلم سازی و تلویزیون و شرکت های تبلیغاتی استفاده می شود. نقاشی، طراحی و مجسمه سازی از جمله هنرهایی هستند که در زمان های قدیم به صورت دستی انجام می شد. اما در حال حاضر، هنرهایی همچون واقعیت مجازی، هنر خالص و هنر نصب دیجیتال جایگزین این هنرها شده اند. لذا دسترسی مردم به آثار هنرمندان سراسر دنیا راحت شده است حتی هنرمندان به آسانی از خلق آثار دیگران در هر نقطه ای از جهان اطلاع می یابند و زمان خلق اثر نیز بسیار کوتاه تر شده است.
**نتیجه گیری
تحقیقات نشان می دهد رسانه های دیجیتال تاثیرات مثبت و پیامدهای منفی بالفعل و بالقوه ای را در رندگی مردم داشته و دارد و لذا مهم این است که بتوانیم به شیوه ای مفید از رسانه های دیجیتال استفاده کنیم یعنی از فرصت های بسیاری که در اختیار ما قرار می گیرد استقاده کنیم و از خطراتی که در اثر استفاده نادرست یا استفاده بیش از حد بروز می کند اجتناب کنیم.
نظرسنجی ها ی موسسات نشان می دهد که رسانه دیجیتال کیفیت زندگی مردم را بهبود بخشیده است و بسیاری از تحقیقات نشان می دهد که استفاده از رسانه های دیجیتال توانایی مردم را برای یادگیری و توسعه حرفه ای افزایش داده است که شامل بهبود توانایی آنها برای انجام کارها، تعامل با همکاران و ایجاد ارتباط می شود.
فناوریهای دیجیتال زمینه های بسیار گسترده ای را برای کار در هر مکان و هر زمان و حتی فرصت های شغلی از راه دور را ایجاد کرده اند. این تفاوت و امتیاز بروز و شناساسی استعدادها را در دورترین و نزدیکترن نقطه را امکان پذیر می کند.
با این حال برخی جوامع با نگرانی بر تاثیرات و پیامدهای اجتماعی ، فرهنگی و اخلاقی معتقدند که استفاده از رسانه های دیجیتال باید به خوبی اداره شود و برای امنیت حریم خصوصی باید قوانینی در شیوه و محدوده استفاده از این رسانه ها تدوین شود.

تاریخچه رسانه های عمومی

در دنیای امروز  و در میان مشغله های روزمره  وسایل ارتباط جمعی ورسانه های عمومی از دیرباز تا کنون نقش بسزایی در سرگرم کردن بشر، آگاهی دادن واختصاص دادن زمان به خود دارند که از این جهت وسواس خاصی در انتخاب و استفاده از آن ها باید درنظر داشت.

از جمله رسانه های عمومی می توان به روزنامه ها، رادیو، تلویزیون، سینما، ماهواره واینترنت اشاره کرد.

در حدود ۱۶۰ سال قبل با منتشر شدن کاغذ اخبار به مدیریت میرزای شیرازی، ایران وارد جهان رسانه ای شد و این در حالی است که در غرب این تاریخ به ۴۰۰ سال پیش برمی گردد. و این مسأله از قدمت بحث رسانه ها در کشورهای غربی حکایت می کند و به نسبت همین قدمت، کار رسانه ای بیشتری انجام شده است و طبعاً پیشرفت های قابل ملاحظه ای صورت گرفته است.

روزنامه ها

رسانه ای که قرار بود دنیا را تغییر دهد، نخستین پرتو خود را در یکی از روزهای سال ۱۶۰۵ در استراسبورگ آشکار ساخت (یک جمهوری آزاد در قرن شانزدهم).

روزنامه رسانه ای است که به صورت روزانه جدیدترین اخبار و اطلاعات را در حوزه های مختلف فرهنگی، هنری، ورزشی، سیاسی و اقتصادی به اقشار مختلف جامعه ارائه می دهند. همواره روزنامه ها به صورت مکتوب منتشر می شوند و این مکتوب بودن آثار مثبت و منفی فراوانی به دنبال دارد که مسئولین دست اندرکاران روزنامه ها به هدف دستیابی به آثار مثبت آن تلاش می کنند.

رادیو

در سال ۱۸۹۵ گوگلیمو مارکونی راهی را پیدا کرد که توانست پیامی را از طریق رادیو به فاصله قابل ملاحظه  از  املاک پدرش در ایتالیا ارسال کند. این یکی از مهمترین اختراعات دوران و نقطه شروعی برای ارتباطات الکترونیک جدید محسوب می شد

رادیو در سال۱۳۱۹ وارد ایران شد. رادیو رسانه ای است صوتی که با استفاده از امواج به انتقال مطالب می پردازد. در ابتدا فقط یک شبکه رادیویی ملی در ایران وجود داشت اما اکنون هر استان دارای شبکه رادیویی محلی و اضافه بر آن شبکه های رادیویی سراسری متفاوتی از قبیل فرهنگ، معارف، قرآن، جوان و … وجود دارد. رادیو با تمام فوائدش که از جمله آن، دسترسی همیشگی به آن(حتی بدون برق) است دارای نواقصی است، رادیو از نعمت تصویر بی بهره است و مسئولان و مجریان رادیو باید تمام توان و نیروی هنری خود را صرف صدا کنند تا از این طریق فضا سازی مناسبی در ذهن شنونده ایجاد کند .

سینما

در سال ۱۹۰۰ میلادی مظفرالدین شاه به فرانسه سفر کرده و با دیدن دستگاه سینماتوگراف مجذوب آن شد. به دستور شاه دستگاه سینماتوگراف خریداری شد و اولین فیلمبردار همان عکاس دربار بود. سینما پس از مطبوعات و رادیو و تلویزیون یکی از وسایل ارتباط جمعی و از رسانه های همگانی نسبتاً جدید است که فرهنگ خاص خود را نیز اقتضا می کند. سینما یکی از پیشرفته ترین رسانه های همگانی است که انواع هنرها را با پیچیده ترین تاکتیک ها جمع آوری نموده است.

تلویزیون

پرمخاطب ترین رسانه در جهان، تلویزیون است و این آمار در ایران به مراتب بیشتر است و این تنوع و کثرت مخاطب به دلیل وجود صدا و تصویر به طور هم زمان است و در سال های اخیر شاهد توانایی پخش مستقیم و زنده نیز بر این جذابیت افزوده است. تلویزیون گر چه در بدو ورود به ایران چندان مورد توجه قرار نگرفت و حتی برخی آن را نامحرمی در محیط خانوادگی محسوب می کردند، اما با گذشت زمان جای خود را در خانواده های ایرانی باز کرد بطوری که برنامه های نیمه وقت صدا و سیمای ایران به برنامه های ۲۴ ساعته و از ۲ شبکه به ۷ شبکه ارتقاء یافت. تلویزیون به علت قابلیت استفاده از تصویر در تمام حیطه ها جذابیت مخصوص به خود دارد. تلویزیون قابلیت تغییر فرهنگ جامعه را داراست .امروزه طبقه متوسط و مذهبی جامعه که توانایی اتصال به شبکه های ماهواره ای را ندارند از تلویزیون به عنوان بهترین رسانه جمعی استفاده می کنند و همواره نقد و نظر درباره این رسانه بیشتر و پرجنجال تر از بقیه رسانه ها بوده است و حتی رسانه هایی چون روزنامه ها و مجلات برای جذب مخاطبان خود به تلویزیون و جذابیت های آن متوسل می شوند.

ماهواره

اولین ماهواره ها در سال۱۹۸۰ با ۱۲ هزار مدار تلفنی و تنها ۲ کانال تلویزیونی در مدار قرار گرفتند و نسل ششم آن ها با ۳ برابر ظرفیت نسل پنجم و با سیستم های دیجیتالی پیچیده و در سال۱۹۸۶ ساخته و بکار گرفته شد. ماهواره های تلویزیونی (DBS) ماهواره هایی هستند که در واقع به عنوان یک فرستنده پرقدرت تلویزیونی در فضا عمل می کنند. مهم ترین برتری یک ماهواره تلویزیونی آن است که می تواند تمامی نقاط کور یک کشور را که فرستنده های زمینی قادر به پوشش آن ها نیستند تحت پوشش در آورد.

اینترنت

در اواخر دهه۱۹۶۰ پدیده ای به نام اینترنت جهان را متحول کرد. تأسیس شبکه آرپانت در سال۱۹۶۹ به عنوان منشأ پیدایش اینترنت شناخته شد. در حقیقت اینترنت مجموعه ای از میلیون ها کامپیوتری است که از طریق شبکه های مخابراتی به یکدیگر متصلند. به عبارتی دیگر مجموعه ای از هزاران شبکه ماهواره ای- رایانه ای است که تعداد زیادی از رایانه ها را در یک شبکه پیچیده بزرگ و قابل اطمینان به یکدیگر وصل می کند. اینترنت هیچ سازمان مدیریتی یا سرپرست حقوقی ندارد و به خودی خود واقعیتی مستقل ندارد و تنها از تألیف تشکیلات مستقل دیگر حیات یافته است. از طریق این فناوری جدید می توان پست الکترونیکی(E- mail) ایجاد کرد و بدون صرف وقت و هزینه های پستی زیاد می توان عکس ها و نامه های متنی خود را برای یک یا چندین نفر به طور هم زمان ارسال کرد، هم چنین می توان سایت(site) های مختلفی ساخت و از این طریق به شبکه جهانی وب(Web) پیوست و از قابلیت های تصویری، صوتی و حتی فیلم در آن استفاده کرد؛ فناوری چت(Chat) یا گفتگو یکی دیگر از راه های ارتباطی جدید در اینترنت است که در آن می توان علاوه بر مکالمه با چندین نفر به طور هم زمان تصاویر یکدیگر را نیز چک کرد. شبکه های خبری، موتورهای جستجو و FTP ها نیز از دیگر قابلیت های موجود در اینترنت است.

کارکرد رسانه ها

ویژگی اصلی رسانه ها(همه جا) بودن آن هاست. بر خلاف مدرسه و دیگر ارکان حیات انسانی. رسانه ها وظیفه حراست از محیط را به عهده دارند آن ها باید همبستگی کلی را بین اجزاء جامعه در پاسخ به نیازهای محیطی ایجاد کنند و مسئولیت انتقال میراث اجتماعی از نسلی به نسل دیگر را به عهده دارند. « استوارت هال» جامعه را به صورت مدار بسته ای تعریف می کند که رسانه های جمعی به عنوان شاهراه در فرآیند هویت بخشی در جامعه نقش پیدا می کنند. رسانه ها هم حرکت و پویائی و سر زندگی را تقویت و تولید می کنند هم رخوت و تنبلی و سستی. از یک سو احساس های عاطفی، محبت و صداقت را برمی انگیزند و از سوی دیگر احساس زشتی، دشمنی، بی اعتمادی، دروغ و خشونت را زنده می کنند. این کارکرد به طور طبیعی موجب پیدایش تضاد درونی- رفتاری در مقیاس فردی و اجتماعی می شود.

 

اخلاق رسانه ای

رسانه‌ها از جمله عواملی‌اند که در ترویج اخلاق نقش مهم و سازنده‌ای دارند. ارتباط میان اخلاق و رسانه، نوعی تعامل و ارتباط دوسویه است که موجب پیدایش دو مفهوم «اخلاق رسانه‌ای» و «رسانه‌ی اخلاقی» شده است.

مقصود از اخلاق رسانه‌ها مجموعه قواعدی است که‌ باید‌ دست‌اندرکاران رسانه‌ها داوطـلبانه‌ و بـراساس ندای وجدان و فطرت خویش در انجام کار حرفه‌ای رعایت کنند؛ بدون آن‌که الزام‌ خارجی داشته باشند یا در صورت تخلف دچار مجازاتهای قانونی گردند.

اخلاق رسانه به میزان زیادی به رسانه‌ها کمک می‌کند تا اصول و قواعدی کلی به وجود آورند، به طوری که این اصول با عملکرد اخلاقی افراد مطابقت داشته باشد. بنابراین، منظور از «اخلاق رسانه»‌، معرفی چارچوب نظری است که اصحاب رسانه‌ها ملزم به رعایت آن هستند، به طوری که رعایت آن، در نهایت منجر به اخلاق عملی گردد. چه بسا بسیاری از شگردهای رسانه‌ای، که به ظاهر با هیچ اصل، بند و تبصره‌ای از حقوق و قانون تنافی نداشته باشد، اما ممکن است با اصول اخلاق منافات داشته باشد. از سوی دیگر، اخلاق رسانه‌ای با ارزش‌ها و هنجارها سروکار دارد. ارزش‌ها و هنجارهایی که از درون فرهنگ جامعه و در جامعه اسلامی، از درون فرهنگ اسلامی سر بر می‌آورد. از این رو، اخلاق رسانه‌ای اگر چه تابع اصول و قواعدی کلی و جهان شمول است، اما به سبب نشأت گرفتن آن از مجموعه ارزش‌های بطن جامعه، می‌تواند از جامعه و فرهنگی به جامعه و فرهنگ دیگر متفاوت و متغیر باشد.

رسانه‌ها موظند که اصول دینی، اخلاقی و مذهبی، آداب و سنن قومی و ملی را رعایت کنند. در حفظ امنیت، نظم عمومی، سلامت و آرامش روانی جامعه کوشا باشند. برای حیثیت و حریم خصوصی افراد ارزش قائل باشند. از ترویج شایعات و خبرهای غیرموثق خودداری کنند. در ادبیات گفتاری و نوشتاری خود دقت کنند. با تفکری آزاد و اصولی قدم در راه پیشرفت کشور بردارند. به تقویت نظام کمک کنند. از ترویج خشونت، بی اعتمادی،تهمت و… جلوگیری کنند، نباید باعث ایجاد یأس و ناامیدی در جامعه شوند، نباید غرض ورزانه کاخ آرزوهای خود را بر ویرانه های شخصیت و زحمات دیگران بنا کنند. بهتر است با افزودن نکات مثبت در خویش به آمال خود برسند.

عدم توجه به این وظایف گاه، صدمات جبران ناپذیری به فرد، افراد و یا کل جامعه خواهد زد. نشر هیجانات کاذب، دامن زدن به اختلاف، لطمه به امنیت روانی جامعه، ترویج تهمت و افترا نسب به شخص یا اشخاص خاص، ایجاد تنش در جامعه و … از جمله آسیب‌های این امر است که گاه جبران آن حتی پس از سال‌های متمادی ممکن نیست

در دایره المعارف بین المللی ارتباطات, اخلاق رسانه ای زیر مجموعه ای از اخلاق عملی و یا حرفه ای دانسته شده که از ترکیب توصیف و تئوری تشکیل شده است. در این دایره المعارف آمده است : اخلاق رسانه ای شاخه ای جدید ولی مهم از اخلاق حرفه ای است…. در قضاوت های معنوی سطوح تصمیم گیرنده در رسانه ها, اخلاق رسانه ای از جایگاه ویژه ای برخوردار است. البته حفظ اهمیت اصول و تئوری اخلاقی رسانه ای به طور منطقی دو روی یک سکه اند. کند و کاو در دنیای بزرگتری از اخلاق عملی نشان می دهد که اگر تنها هدف, توصیف اخلاق واقعی در میان دست اندرکاران باشد, نتیجه کار بدست آوردن حداقل اخلاقیات است و اگر روی اخلاقیات حاکم شود, دایره ای بسته و دور از واقعیت به وجود می آید

خبررسانی و اطلاع رسانی یکی از کارکردهای اصلی رسانه ها است و این کارکرد در کنار دو کارکرد دیگر شامل آموزش و سرگرمی یک رکن اساسی کار وسایل ارتباط جمعی را شکل می دهد. چنانچه اخلاق رسانه ای را در اسلام تابع گفتمان و یا جهان بینی فراگیری بدانیم که احکام و اصول و ارزشهای اسلامی را در سایر ابعاد زندگی بشر نیز تحت تاثیر قرار داده و چارچوب وظایف فرد مسلمان را در آن قالب روشن ساخته, اخلاق خبررسانی را نیز بایستی در ذیل جهان بینی و پارادایم تفکر, اخلاق و اصول اسلامی دانست. ارزشهای اخلاقی اسلام جزیره های جدا از هم نیستند که هر یک را فارغ از دیگری و به گونه ای مطلق بتوان مبنای عمل قرار داد. اسلام مجموعه ای به هم پیوسته از هنجارها و اصول و فلسفه هاست که هر یک مکمل دیگری است.

وجود مطبوعات آزاد، یکی از نشانه های رشد یک ملت و در حقیقت خودش مایه رشد است. از یک طرف رشد و آزادگی ملت، از طرف دیگر وجود خودش نیز مایه رشد است. هنر بزرگ این است که کسی بتواند:

هم آزادی را حفظ کند

هم حقیقت را درک کند

هم مطبوعات آزاد داشته باشد

 

 

 

 

 

رسانه های مجازی

ارتباطات در زمان گذشته یا کلامی بوده یا غیر کلامی مانند اشاره، اطلاع رسانی در طی زمان های مختلف از طریق کبوتر نامه بر، چاپار، اختراع چاپ و…انجام می شده، سپس گسترش ارتباطات ادامه پیدا کرد و با به روی کار آمدن تلفن ، تلگراف و روزنامه گسترش یافت، این روند با آمدن رسانه هایی مانند رادیو، تلویزیون، ماهواره و اینترنت رو به تکامل گذاشت.

صد و هشتاد سال از انتشار کاغذ اخبار و ورود مطبوعات به کشورمان می گذرد.تعداد جراید و رشد کمی و کیفی آن،میزان دستمزد ها و امنیت شغلی خبرنگاران،نسبت رسانه ها و روزنامه نگاران دولتی و غیردولتی،ژورنالیسم حرفه ای و کاربرد فناوری های نوین ارتباطی،وضعیت رقابتی رسانه های مکتوب و مجازی،وجود اتحادیه و حمایت های صنفی،آزادی مطبوعات و پشتوانه های قانونی از مهمترین شاخص های ارزیابی بشمار می روند که نتایج حاصل از بررسی آن نشانگر موقعیت پایین،روبه رشد یا بالای روزنامه نگاری در هر جامعه ای است.

مردم برای به دست آوردن اطلاعات و اخبار تمایل زیادی به استفاده از فضای مجازی دارند. در سال های اخیر این روند به مدد پیشرفت تکنولوژی و فراهم شدن زیرساخت‌‏های ارتباطی، به شدت گسترش یافته است.

کاربران اینترنتی به طرز غیرقابل باور افزایش یافته اند و چشم‏‌انداز گسترده ای در مقابل رسانه‏‌های مجازی قرار گرفته اند.

در قرن بیست ویکم و عصر فراصنعتی، تغییرات در نحوه‌‌ی دریافت اخبار و اطلاعات به طور شدیدی شیوه‏‌های دریافت سنتی خبر را تحت تأثیر خود قرار داده، ظهور شبکه های اجتماعی و دسترسی آسان به اطلاعات موجود، خیلی از رسانه ها را دستخوش دگرگونی کرده و میزان مراجعه‌‌ی مردم به رسانه‏‌های سنتی و غیرمجازی به شدت کاهش یافته است.

رسانه‌های مجازی متن محور هستند مانند پست‌ الکترونیک و چت‌ روم‌ها که هردوی این ها نیز با توجه به همزمان بودن و غیرهمزمان بودنشان باز با هم متفاوت هستند.ویژگی‌های رسانه‌های مجازی نیز با توجه به قدرت و پهنای باندی که آنها به ‌منظور توانایی انتقال اطلاعات احتیاج دارند با هم متفاوت بوده و دارای درجه ‌بندی است اما به‌ طور کلی می‌توان به برخی از ویژگی‌های این رسانه‌ها اشاره کرد؛ اول تقویت قدرت تخیل؛ به‌علت فقدان نشانه‌های غیرکلامی، ما دائم مجبور هستیم از قدرت تخیل خود برای فهم فرد مقابل استفاده کنیم.
تلفن نخستین رسانه مجازی است که این ویژگی را در ما تقویت می‌کند، دوم حس حضوری که با حضور فیزیکی متفاوت است؛ یعنی درواقع حضوری هستی‌ شناسانه است، زیرا نحوه حضور و بودن در این فضا متفاوت است؛ مثلا زمانی که در یک ویدئوکنفرانس حضور داریم از نظر فیزیکی حضور نداریم و فاصله جغرافیایی میان ما وجود دارد اما به لحاظ هستی‌ شناسانه ما در آنجا حضور داریم زیرا حواسمان در آن محیط گسترش پیدا کرده است.
سوم سهیم شدن در اطلاعات است؛ یکی دیگر از ویژگی‌های رسانه‌های مجازی این است که ما را در اطلاعات سهیم می‌سازد زیرا ما خود نیز اطلاعات را برای دیگران می‌فرستیم. چهارم تعامل با محیط؛ رسانه‌های مجازی این قابلیت را دارند تا با محیط اطرافمان تعامل داشته باشیم و قدرت دستکاری و تغییر را در محیط به ما می‌دهند. پنجم تغییر در روش اندیشیدن؛ شدت اطلاعات در رسانه‌های مجازی، امکان جمع‌آوری اطلاعات را افزایش می‌دهد. ما دائما با کپی ‌پیست کردن اطلاعات، متنی را تولید می‌کنیم که عاری از تفکر و اندیشه است و فقط در کنار هم گذاشتن بسته‌های اطلاعاتی است.

چقدر می‌توان به محتوای رسانه‌های مجازی اعتماد کرد؟

برای اعتماد به محتوای رسانه‌های مجازی به ‌ویژه سایت‌های اینترنتی باید به آدرس سایت، تاریخ و موضوع آن توجه کرد. باید توجه داشته باشیم که سایتی که به آن مراجعه کرده‌ایم معتبر باشد؛ برای مثال سایت دانشگاه‌های معتبر، مراکز خبری، مراکز دولتی و ژورنال‌های معتبر دارای درجه بالایی از اعتماد و اعتبار است. ما باید به آدرس‌ها توجه کنیم مثلا edu بیانگر یک سایت آموزشی و gov بیانگر یک سایت دولتی است. همچنین باید با توجه به منابع دیگر مطمئن شویم که اطلاعات به دست آمده درست است؛ مثلا وبلاگ‌ها بیشتر جنبه شخصی دارند و در‌باره عقاید شخصی افراد هستند، بنابراین منبع خوبی برای اطلاعات نیستند. نکته دیگری که باید توجه کنیم این است که گاهی یک صفحه اینترنتی زیر‌گروه سایت‌های اصلی است و ممکن است اعتبار نداشته باشد. در اینگونه مواقع باید نویسنده اصلی سایت را شناسایی کنیم تا از صحت و اعتبار مطالب مطمئن شویم. باید به تاریخ و نو بودن اطلاعات نیز توجه کنیم.

اگر توجه کنیم که یکی از راه های دستیابی به شیوه ها و ابزارهای مستقل ارتباطی و افزایش کارآیی آنها پیوند زدن رسانه های سنتی با ارتباطات نوین است، می توان نتیجه گرفت که اگر راه یابی این آیین ها به وسایل ارتباطی نوین با مطالعات و برنامه ریزی های علمی و دقیق صورت گیرد، قادر خواهند بود در شناساندن فرهنگ، تاریخ، سنن و آداب و رسوم غنی نیاکان ما که خود تکیه گاهی در برابر امواج تهاجم فرهنگی خارجی است، به نسل جوان کمک کنند و به جدایی و دوری تاریخی این دو نظام پایان دهند و شیوه های ابتکاری جدیدی را که با فرهنگ ملی و اعتقادی سازگارتراست، ارایه کنند.

کارکرد رسانه های ماهواره ای در تصویر سازی ذهنی مردم

شالوده اصلی و اولیه جوامع انسانی «روابط اجتماعی» است. روابط اجتماعی، نخستین پدیده اجتماعی است که در طول تاریخ حیات بشر شکل گرفته است. در حقیقت انسان ها موجوداتی هستند که حیات و تکاملشان وابسته به تداوم روابط اجتماعی و تأمین نیازهایشان بر سایه آن می باشد. همزمان و همراه با تحول رسانه ها، روابط اجتماعی نیز دچار تغییر و تحول گشته است.

برخی از خانواده های امروزی رسانه های جمعی داخلی و یا ویدئو را جوابگوی خواسته های خود نمی دانند و به دنبال رسانه های دیگری هستند که این نیاز هم اکنون با جذابیت، تنوع و پیام های جدید از سوی شبکه های ماهواره ای پاسخ داده می شود. ازاین رو، به راحتی پذیرای برنامه های شبکه ‍‍‍ های ماهواره‎ای گشته و کمتر به تبعات آن می اندیشند. یکی از دلایل اهمیت موضوع این است که جامعه امروز مدام در حال تغییر است و در این میان موجی که بر طبقه بالا و متوسط جامعه تأثیر می گذارد، طبقات دیگر جامعه را هم متأثر می سازد.

شبکه های ماهواره ای قادرند احساس شخص از واقعیت را تغییر دهند و با تأثیرگذاری بر افکار و روان مخاطبان خود، به راحتی نوع دیدگاه و سلایق و حتی توقعات مردم را متحول سازند.تلویزیون منبع معناداری از ارزش های عمومی، عقاید قالبی، ایدئولوژی و دیدگاه ها را به مخاطبان تحمیل می کنند

 

به طور کلی، تلویزیون های ماهواره ای، فیلم‎ها و مجموعه‎هایی را که بیشترین بیننده را از طیف ‎های گوناگون در سراسر جهان دارند، با ترکیبی از چند موضوع و عامل، در قالب های گوناگون عرضه می کنند.
ـ خدشه دار کردن هر آن چه برای انسان ها تاکنون مقدس و خدشه ناپذیر بوده است.
ـ محور قرار دادن برهنگی زنان و شهوت گرایی مردان و خلاصه کردن رابطه زن و مرد به مسأله لذت جنسی.
ـ القای ناامیدی از آینده بشریت و ایجاد یأس از روند تاریخ و حرکت جوامع بشری.
ـ توجیه خشونت های وحشیانه به مثابه راه حل نهایی برای رفع اختلافات میان انسان ها.
ـ عادی جلوه دادن توطئه های رنگارنگ، فتنه‎گری‎ها، کلاه برداری‎ها و همه رذایل اخلاقی در قالب ارتباط میان شخصیت‏های فیلم ها که موجب بدبینی و سوء ظن در بیننده نسبت به دیگران می شود.
ـ ترویج فحشا و منکرات در زشت ترین نوع آن در قالب داستان های جذاب و به کمک توجیهات روانشناسانه، نظیر انواع تجاوزات جنسی، هم جنس بازی و…

ـ القای برتری فرهنگی، سیاسی غرب در برابر دیگر ملل و کشورها و ترویج افکار انسان مداری به جای خدا محوری و طرد اندیشه‎های الهی که هدف از زندگی را تنها در آزادی بی قید و شرط انسان و دستیابی به خواسته ها و لذات مادی خلاصه می کند.

شبکه های ماهواره ای، با پوشش جهانی که بیشتر در غرب و کشورهای صنعتی مستقر است، با برنامه‎ریزی هدفدار سعی می کنند با تأثیرگذاری بر افکار خانواده ها و برهم زدن آرامش خانواده‎ها، بسترهای ذهنی و فرهنگی تأمین منافع خود را فراهم سازند. چرا که فناوری های نوین ارتباطی اطلاعاتی با فراهم آوردن امکان پیدایی جامعه، شبکه ای از افراد و جوامع را در قالب های تازه، هویت های تازه ای بخشیده اند.

در خانواده های سنتی اعضا بر اساس پیوندهای فردی صمیمانه و عاطفی به همدیگر گره خورده، و دارای روابط اجتماعی دو جانبه و تعهدآفرین نسبت به یکدیگر بودند و این امر افراد جامعه را به عنوان «افراد یک کل» متصل به هم نگاه می داشت. «اما امروزه با ورود رسانه‎های نوین، خانواده‎ها دچار تغییر و دگرگونی شده اند و روابط نامشخص، غیرفردی و مجزا از هم را تجربه می کنند. گسترش وسایل ارتباطی سبب رویارویی انسان با اطلاعات گوناگون و متنوع از محیط های مختلف شده است که نتیجه و پیامد آن تأثیر بر تمام جوانب دیگر زندگی، از جمله هویت و شخصیت افراد بوده است. به وسیله رسانه ها انتخاب های فراوانی در برابر فرد وجود دارد که سبب ایجاد هویت های گوناگون گردیده است.».

یکی از راهکارهایی که رسانه ملی باید در راستای مقابله با رسانه های ماهواره ای بیگانه، به آن توجه کند، مقاوم سازی مخاطبان است. به این معنا که فرد بتواند در برابر تحمیل ناصواب و تهاجم و القای آرمان‏های خلاف و تشویق به رفتارهای غلط، ایستادگی کند و تسلیم نشود. در این میان، توجه به پوشش و رفتار خارج از فیلم های هنرمندان و مجریان رسانه مطابق با فرهنگ ایرانی، اسلامی؛ اهمیت می یابد. چرا که هنرمندان و مجریان رسانه پس از مدتی محبوب مخاطبان شده و به گروه‏ مرجع برخی مخاطبان تبدیل می‏شوند. به ویژه که گاهی دیده می شود، در مناسبت های مهم ملی و مذهبی، این افراد مجری یا میهمان رسانه هستند. بنابراین، جا دارد مسئولان رسانه ملی در حوزه های مختلف مانند هنر، ورزش، اجرا، موسیقی و مانند اینها از جوانان تحصیلکرده و خوش چهره جهت پخش برنامه های مختلف پربیننده استفاده کنند تا الگوهایی متفاوت از الگوهای مودر نظر رسانه های بیگانه معرفی شود. همچنین می توانند با خلق تیپ های خاص فکری و رفتاری، تیپ ها و الگوهایی را در قالب سریال و نقش های مهم و درجه اول الگوسازی کرده، این الگوها را بنا به نیاز جامعه در اولویت قرار دهند.

 

رسانه و انتخابات

رشد و توسعه رسانه ها در ایران همیشه با چالش همراه بوده ، ورود هر یک از رسانه ها یا ابزارهای رسانه ای در دوره های مختلف زمانی تبعات و جبهه گیری های عمومی و دولتی خاص خود را به همراه داشته است. روزنامه، رادیو، تلویزیون، ویدئو، رایانه، اینترنت، ماهواره همگی در زمان خود برای استفاده با قبض و بسط هایی مواجه بودند به نوعی که فرهنگ کاربری آنها از پایین به بالا رشد کرده است.

بزرگترین و مهمترین ابزارهای رسانه ای انتخابات های پیشین رادیو، تلویزیون بودند و بسیاری از مردم مبنای تصمیم گیری خود را جلسات مناظره ای و یا فرصت های تبلیغی قرار می دادند که صدا و سیما در اختیار کاندیداها می گذاشت.

این در شرایطی بود که تا دور ششم انتخابات به دلیل شرایط خاص کشور و آشنایی مردم با افراد شاخص نظام معمولا گرایش اکثریت آرا از پیش قابل پیش بینی بود و این موضوع اثر رسانه ها را بر سرنوشت انتخابات تا حدی بی تاثیر و کم رنگ می ساخت.

 

در انتخابات سال ۱۳۷۶ با پر رنگ تر شدن جناح بندی های سیاسی و اهمیت یافتن ارگان های مطبوعاتی احزاب و گروهها نقش نشریات مکتوب به خصوص پوستر ها و برشور ها و روزنامه ها در اطلاع رسانی بسیار پر رنگ تر شد به گونه ای که در روزهای پایانی تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۷۶ تیراژ و مخاطب روزنامه های آن زمان بسیار زیاد و به تبع تاثیر فکری آنها در میان مردم بیشتر شد. در سال ۱۳۸۰ رسانه برتر انتخابات ریاست جمهوری روزنامه ها بودند و بسیاری از گفتمان ها و مباحثات طرف های رقیب در روزنامه ها دنبال می شد.

بسته شدن روزنامه ها و برخی محدودیت های قانونی در سالهای بعدی از یک سو و گسترش و رشد استفاده از اینترنت در میان لایه های تحصیل کرده جامعه به خصوص دانشجویان از سوی دیگر باعث شد تا به تدریج روزنامه ها رقیب رسانه ای جدیدی را برای خود احساس کنند به گونه ای که حتی برخی از احزاب با راه اندازی سایت های اینترنتی ارگان های خبری خود را به محیط وب منتقل کردند و جالب اینکه بسیاری از روزنامه ها نسخه های اینترنتی نیز منتشر ساختند. در خلال همین سالها یعنی درست پس از انتخابات ریاست جمهوری سال۱۳۸۰ ناگهان شاهد  بودیم که توجه به اینترنت و راه اندازی وب سایت های خبری و تحلیلی در حوزه سیاسی و اجتماعی بسیار قوت گرفت و خبرگزاریها و سایت های مختلفی به راه افتادند.

نکته مهم دیگر در مورد رسانه ها، نقش تعیین کننده آن در مشارکت همگانی و جهت دهی افکار عمومی به سمت صندوق های انتخاباتی است. می دانیم که انتخابات ملهم از نظام های دموکراتیک است و دموکراسی بدون انتخابات خالی از محتوا است. اصولا می توان مدعی شد که دموکراسی بدون انتخابات حتی در شکل و صورت نیز نمی تواند پدید آید. برای همین مکانیزم مشارکت مردم برای تعیین سرنوشت خویش و حضور آنان در پای صندوقهای رای امری حیاتی و حتمی در یک نظام دموکراتیک است. به همین سبب مشارکت و رقابت از مهم ترین مولفه های دموکراسی است و چیزی است که در تمامی کشورهای دموکراتیک پذیرفته شده است. اکنون دغدغه ی اصلی این است که چگونه می توان، این مشارکت را تامین و همگانی کرد؟ می دانیم که به هر میزان تعداد مشارکت کنندگان دریک انتخابات  بیشتر و فزون تر باشد، از مقبولیت و مطلوبیت خاصی برخوردار است

رسانه ها به عنوان یکی از ارکان جهان مدرن در پویایی و شکوفایی دموکراسی نقش فزاینده ای به عهده دارد. اگر دموکراسی را مشارکت و رقابت تعریف نماییم، نقش رسانه ها در افزایش مشارکت و جهت دهی افکار عمومی بی بدیل است.

اکنون مجال این است که نقش رسانه های موجود در کشور را برای مشارکت انتخاباتی مورد واکاوی قرار دهیم. بدون تردید نقش رسانه ها در پای صندوق های رای در انتخابات ریاست جمهوری و شورای شهر بسیار مهم و حیاتی است. مردم متاثر از رسانه ها در کشور را می توان به دو دسته تقسیم کرد. نخست افراد و جمعیتی که در شهرها زندگی می نمایند و دیگر مردمانی که در روستا ساکن اند. بدیهی است که تعداد استفاده کنندگان شهری از رسانه ها به مراتب بیشتر است. اما این به این معنی نیست که رسانه ها نمی تواند روستا نشینان را تحت تاثیر قرار دهد. رسانه های کشور در گسترش ارزشهای دموکراتیک از جمله تشریک مساعی و مشارکت عمومی تاثیر عمیقی بر جای می گذارد. به ویژه اگر نگاه رسانه ها در این مسیر محتوایی و ماهیتی باشد. رسانه ها در آستانه انتخابات، در صورتی که بتواند بی طرف و متعهد به الزامات و قوانین همه پذیر رسانه ای عمل نمایند، می توانند در هدایت مردم به سمت برنامه ها و توانایی های تیم های داوطلب نقش ایفا نمایند.

از سوی دیگر مشارکت عمومی مردم  سبب تثبیت نظام سیاسی موجود در کشور می شود. به هر میزان این مشارکت پرشورتر و فزونتر باشد، میزان مشروعیت و مقبولیت نظام سیاسی نیز بیشتر می شود. از همین رهگذر رسانه ها نقش بزرگی در حمایت مردم از نظام موجود و در نهایت تثبیت نظام و ارزشهای دموکرتیک دارد.

پر واضح است که رسانه ها می توانند مردم را از هردو جنبه دموکراسی آگاه کرده و این گونه ضرورت و ظرفیت چنین نظامی را برای مردم تبیین نماید. این امر به خودی خود سبب خود انگیختگی مردم برای مشارکت و دفاع از نظام بوده و تحول بزرگی در ذهنیت عمومی و اراده جمعی برای افزایش مشارکت و تعیین سرنوشت جمعی به شمار می رود.

در پایان می توان افزود که با عنایت به دوازدهمین دور انتخابات ریاست جمهوری در کشور و نقش تعیین کننده رسانه ها در جهت دهی افکار عمومی، جهش جدیدی برای رقابت و افزایش مشارکت پدید آمد. با عنایت به نقش بی بدیل رسانه در جهت دهی آرای عمومی وتشویق مردم به سمت صندوقهای  رای شاهد آن بودیم که با ایفای این نقش تعیین کننده از سوی رسانه ها، میزان حضور مردم به مراتب بیشتر از دفعات قبلی بوده است

ساز و کار ارتباطات

برخی دانشمندان ارتباطات می‌گویند که اگر ما بخواهیم تمام دانش ارتباطات در قرن بیستم را به تلاش برای پاسخ دادن به یک پرسش خلاصه کنیم، آن پرسش «میزان تأثیر رسانه‌ها» است؛ به این معنا که رسانه‌ها چقدر بر انسان‌ها تأثیر دارند. در اینکه رسانه‌ها منبع بسیار مهم شناخت ما هستند تردیدی نیست، اما برخی چنان در این موضوع اغراق می‌کنند که گویی هیچ نهاد و سازوکار مهم دیگری در عرصه «آگاهی» و «شناخت» وجود ندارد. به‌عنوان مثال «نهاد آموزش و پرورش» آنقدر مورد توجه ما نیست که «رسانه‌ها» هستند. در حالی که اهمیت آموزش و پرورش در همه شئون زندگی اجتماعی فوق‌العاده است؛ کما اینکه نهاد مذهب یا خانواده هم بسیار پر اهمیت هستند.

در اینکه رسانه قدرت دارد هیچ شکی نیست، اما در اینکه رسانه یگانه قدرت یا قدرت متعال نیست هم تردیدی وجود ندارد. همزمان اگر سرعت تحول میان نهادهای مختلف تأثیرگذار در جامعه نیز متناسب و هماهنگ نباشد باز با مشکلات جدی مواجه می‌شویم. واقعیت این است که تحولات رسانه‌ای در جهان و ایران بسیار سریع و پی‌درپی است، در حالی که تحول در نهادهایی چون آموزش‌وپرورش، در کشور ما، یا تحول نهادهای عهده‌دار مذهب در جامعه ما چنین سریع نیست. که این تفاوت در سرعت تحول، منشأ بروز سوء‌تفاهم‌های جدی در جامعه ما شده است و به همین دلیل هم برخی اساساً به رسانه به‌عنوان یک دشمن نگاه می‌کنند.

رسانه هم عامل تحول است، هم محصول تحول و هم شاخص تحول و این امر، مربوط به امروز نیست. رسانه همیشه یکی از عوامل مهم تحول در طول تاریخ بوده است.  فیلمی را  نشریه معروف پاپیولار مکانیک با عنوان «۱۰۱ اختراعی که جهان را تغییر داد» منتشر کرده است در این کار چند دانشمند و فناور برجسته، به بررسی اختراع‌های مهم تاریخ پرداخته‌اند. جالب است بدانید که از نظر آنها «اینترنت» اختراع مهم تاریخ است و کاغذ یازدهمین اختراع مهم است. اما آنها دومین اختراع مهم تاریخ بشری را «چاپ» دانسته‌اند؛ یعنی از نظر آنها تأثیر چاپ بر جامعه بشری تا اینجای کار بیشتر از اینترنت بوده است. وقتی که در موضوع دقت می‌کنید حق را به آنها می‌دهید. گذر از «جامعه گفتار» به «جامعه نوشتار»، تحول بسیار بزرگی در همه عرصه‌های حیات اجتماعی است.

از نگاهی دیگر اساساً تاریخ رسانه یعنی تاریخ تحول و تاریخ آزادی ما انسان‌ها.  اگر بخواهیم دو اسم مستعار برای رسانه‌ها به عاریت بگیریم می‌گویم «تحول» و «آزادی». چون رسانه‌ها با تحول و آزادی جامعه، پیوند ارگانیک دارند. یکی از تعبیرهایی که برای چاپ حروف متحرک به کار می‌برند این است که چاپ زنجیر را از پای کتاب باز کرد. بعضی دیگر می‌گویند که چاپ زنجیر را از پای اندیشه باز کرد. هر دو تعبیر درست است و نشانه‌های کاملاً واقعی دارد. اکنون بعد از ۶۰۰ سال از اختراع چاپ ما از اصطلاح‌هایی مانند «تن‌یافتگی» یا «تن‌زدودگی» بر اثر رسانه‌ها صحبت می‌کنیم. رسانه‌ها به قدرت احساس‌ها و اندام‌های ما به طرز حیرت‌انگیزی افزوده‌اند. تعبیری که مک‌لوهان به کار برد و گفت رسانه‌ها ادامه اندام‌ها و احساس‌های ما هستند بیانگر همین موضوع است. تن‌زدودگی هم به معنای بی‌نیازی از بودن در زمان و مکان مشخص برای دسترسی به منابع است. همه این اصطلاح‌ها و عبارت‌ها و نظایر آنها گویای همان دو کلیدواژه «تحول» و «آزادی» است. رسانه‌ها پی‌درپی متحول می‌شوند  کافی است حتی فقط به تحولات فضای مجازی در این ۳۰ سال گذشته و تأثیر آن در تحول رسانه‌های دیگر نگاه کنید و نه تاریخ سرشار از تحول ۶۰۰ ساله چاپ تا کنون؛ و هم اینکه به نقش آزادی‌آفرین‌ آنها در گذشتن انسان از انواع موانع معنوی و مادی دقت کنید.

تاثیر رسانه ها بر بهبود عملکرد دولت وسازمان ها

یکی از ویژگی های نظام های سیاسی مردم سالار، توانایی پاسخگویی آنها در قبال عملکرد خود است. رسانه ها به عنوان یکی از اجزای قدرتمند جامعه مدنی و تاثیرگذار بر افکار عمومی نقش بسیار مهمی در واداشتن حکومت به پاسخگویی بر عهده دارند.

اگر خلاقیت و نوآوری در همه سازمان­ ها امری ضروری و حیاتی باشد، در دنیای رسانه ها و پیام به دلیل نوع فعالیت آنها که از جنس نفوذ، تاثیر و تغییر نگرش، باور، احساسات و رفتار مخاطبان است و همچنین به دلیل تنوع و گوناگونی فعالیت ­ها و تمرکز بر فعالیت های فکری و اندیشه ای  و از طرفی گستردگی رقابت در این عرصه، از اهمیتی مضاعف برخوردار است.

پاسخ گویی سبب شفافیت دولت می شود و دولت را به دولت شفاف تبدیل می کند. در اندیشه دولت خوب به جهت آنکه مدیران در آینه شبکه های اجتماعی ارتباطات و اطلاعات قرار دارند(ظرف بلورین)، باید به راهبرد دولت شفاف و مدیر صادق روی آورد . با روی آوردن به راهبرد صداقت مدیران در گذر زمان به این نکته خواهند رسید که این راهبرد، نه تنها مخرب و بی فایده نیست، بلکه خواهد توانست چهره و اعتبار سازمان را نزد جامعه و شهروندان بهبود بخشد و بر مشروعیت آن بیافزاید.این امر در سطوح کوچکتر جامعه وسازمان ها نیز صدق می کند.

مطبوعات و رسانه های گروهی یکی از اهرمهای موثر بر پاسخگویی دولت و بیان کننده خواسته های مردم به شمار می روند، این ابزار اجتماعی در یک نظام مردمی، امکان تبادل افکار و اطلاعات را فراهم می کند و دولت و مردم را در جریان مواضع و خواسته های یکدیگر قرار می دهد.

از آنجائیکه امروزه یکی از مهم ترین زیر بناهای ساختار ارتباطی و اطلاعاتی در دنیا بر عهده رسانه هااست، کاربرد این وسایل در زمینه های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بیش از پیش شده است. روابط موجود میان دولت و ملت در هیچ مقطعی از تاریخ به اندازه دوران معاصر نبوده است، چنانکه می توان گفت یکی از مهم ترین عوامل در سیاسی شدن جوامع، گسترش وسایل ارتباط جمعی ورسانه هاست. از این منظر کارکرد رسانه ها در تعامل و تقابل با دو حوزه قدرت و عرصه عمومی مورد بررسی قرارمی گیرد یعنی از یکسو رسانه ها با انعکاس اخبار و اطلاعات در واقع میان اجز ای سازنده عرصه عمومی ارتباط برقرار می کنند و با افزایش سطح آگاهی عمومی مبادرت به مهندسی افکار عمومی می نمایند و از سوی دیگر با جمع آوری و انعکاس نظرات، انتقادات و عقاید مردم و مسئولان، ارتباط میان حکومت کنندگان(دولت) و حکومت شوندگان(مردم)را برقرار می سازند.درهر سازمانی رسانه منعکس کننده نقاط ضعف و قوت آن به شمار می آید که با تکیه برآن می توان روندی صعودی برای جبران ضعف ها وارتقای نقاط قوت پیش گرفت.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اهمیت رسانه

 

در جهان امروز وسایل ارتباط جمعی، روزنامه، رادیو، تلویزیون و سینما با انتقال اطلاعات و معلومات جدید و مبادله افکار و عقاید عمومی، در راه پیشرفت فرهنگ و تمدن بشری نقش بزرگی را بر عهده گرفته اند به طوری که بسیاری از دانشمندان، عصر کنونی را «عصر ارتباطات» نامیده اند.

از مهمتــرین ابزارهای امروزی دانایی، رسانــــه ها هســتند. رسانه ، “هر نوع واسطـــه یا مجـــاری انتقـــال پیام اســـت  که از طریق فرستنـــده اعمال می شود .” همچنیــــن رسانه گاهـــی کانال نیز نامیده می شود . ” رسانه حامل یا واســط پیام است . زندگی در دنیای امروز بدون رسانه قابل تصور نیست. لذا نمی توان نقش رسانه های جمعی و خصوصاً رادیو، تلویزیون و اینترنت را درزندگی امروزی نادیده گرفت، بلکه باید به دنبال فرهنگ سازی بود.

رسانه ها، بویژه رادیو و تلویزیون، تغییرات مهمی را درسیاست، تعلیم و تربیت، بازاریابی، اخبار، فرهنگ توده، زندگی اجتماعی و خانوادگی ایجاد کرده است. امروزه استفاده از انواع رسانه چون رادیــو، تلوزیون، کمپیــوتر، تلفن همراه و … جزء انکار ناپذیــری ازفعالیــــت های روزانه افراد است و به عنــوان منبــعی از اخبـــار باور کردنی، اطلاعات و تعلیــمات مهـــم، آگاهی های دقیق اجتماعی، و برخی سرگرمی های لذتبخش پذیرفته شده است.

رسانه ها عمدتاً در جوامع وظایف آتی الذکر را انجام می دهند :

الف) وظایف خبری و آموزشی

ب) وظایف راهنمایی و رهبری

ج) وظایف تفریحی و تبلیغی

د) وظایف سازمان یافته سیاسی

از آنجایی که رسانه ها نقش بالقوه معناداری در شکل گیری ادراک و افکار افراد و آحاد جامعه بازی می نمایند ، توجه به آن و سـیاستــگذاری در فرآیـــند توســــعه واتخـــاذ استراتـــژی های مناســـب با نگــــرش ۲۰ سالــــه به پیشرفـــت کشــور ، از اهمیـــت اساسی برخوردار است .

رسانه ها ، عامل و سازمان هایی هستند که ارتباطات ، ایده ها و اطلاعات و تصاویر دنیای ما را می سازند . رسانه ها ، تار و پود نمادین زندگی اجتماعی ما را تشکیل می دهند . در دنیای امروزی ،جایگاه رسانـــه ، تنویر افکار عمومی و ایــجاد فضاهای مناسب برای گفتگو و برخورد سالم و سازنده نظرات وچندین نقش اساسی دیگر می باشد .

رسانه ها ، حکم آینه را ندارند ؛ بلکه نقش نورافکن و نقش بالقوه معناداری در شکل گیری ادراک و افــکار بازی می کنــــــنــد . رسانه ها ، تکثیر کنندگان شخصیت متحرک و قالب ذهنی متناسب با آن می باشند .

خلاصه اینکه ما اعتمادمان را در اختیار رسانه به عنوان یک قدرت قرار داده ایم که اخبار، سرگرمی و آموزش را در اختیار ما قرار می دهند.